Wakacje nad morzemGdańsk — Na Starym Mieście
Na Starym Mieście. Opuściwszy Bazylikę św. Mikołaja przechodzimy koło Hali Targowej, znajdującej się na obszernym placu, który od zarania istnienia Gdańska był miejscem wymiany handlowej przybywających z różnych krajów kupców oraz miejscowej ludności. Ulica Pańska, a następnie Podmłyńska prowadzi nas do południowo-wschód-niego narożnika kościoła św. Katarzyny. Widok stąd należy do najciekawszych w Gdańsku. Patrząc na południe mamy przed sobą stary, robotniczy domek z dawnych wieków. Za nim widoczne dwie barokowe szczytnice z XVII wieku. Nieco na lewo trójdzielna fasada renesansowego Domu Kaznodziei, dzieło Antoniego Obbergena.
Najciekawszy, prawdziwie średniowieczny zaułek ukazuje się oczom zwróconym w stronę wąskiej uliczki Pańskiej, ujętej w gotycką oprawę obronnej baszty Jacek — pozostałości ze średniowiecznych fortyfikacji miejskich i szczytnie dominikańskiej śwątyni. Widok zamyka potężny masyw wieży kościoła N. M. Panny.
Na zachód widzimy na pierwszym planie Wielki Młyn, zbudowany przez Krzyżaków około połowy XIV wieku. W ujęciu dwu ramion Raduni, doprowadzonej tu sztucznym kanałem spod Pruszcza Gdańskiego, pracował młyn przez 6 wieków, aż do pożogi, jakiej uległ w 1945 r. Kanał Raduni zaliczyć można do rzędu największych osiągnięć technicznych średniowiecza w Gdańsku, a Wielki Młyn stanowił w owe czasy potężny zakład przemysłowy, którego urządzenia rozmieszczone na siedmiu piętrach były poruszane przez 9 kół wodnych.
Zarówno młyn, jak i nazwy ulic: Kowalska, Garncarska, Bednarska, Piekarzy itp. świadczą o przemysłowym i rzemieślniczym charakterze Starego Miasta, będącego dużym skupiskiem ludności polskiej.
Kościół św. Katarzyny, obok którego stoimy, był główmą świątynią tej części miasta i najstarszym, bo prawdopodobnie XII wiek pamiętającym gdańskim kościołem parafialnym. Gotycki jego kształt, częściowo tylko po pożarze zachowany, .powstał w XIV i XV wieku. Na obejrzenie zasługuje piękna, potrójna szczytnica po wschodniej stronie i uruchomiona przez karmelitów kaplica pod wieżą, z interesującym sklepieniem kryształowym i cennymi szczątkami XV-wiecznych fresków, przedstawiających scenę zabójstwa Stanisława Szczepanowskiego.
W ołtarzu wielki obraz wybitnego malarza gdańskiego A. Moliera „Ukrzyżowanie”. Jako tło obrazu umieścił artysta barwny widok Gdańska z XVII wieku. Odbudowa kościoła św. Katarzyny nastąpi w najbliższych latach.
Ratusz Staromiejski. Idąc od kościoła św. Katarzyny w górę Raduni po przejściu ok. 100 m osiągniemy most prowadzący na ul. Korzenną. Pierwszy po lewej stronie budynek jest dziełem Antoniego van Obbergena, który wzniósł go w latach 1587 —1595 na siedzibę władz Starego Miasta, posiadającego wówczas własny samorząd.
Obecnie w dużej sali Ratusza na piętrze odbywają się plenarne posiedzenia Miejskiej Rady Narodowej. Cały parter * zajęty jest przez filię Biblioteki Miejskiej w Gdańsku.
Ratusz Staromiejski w odróżnieniu od innych budowli Obbergena posiada dość skromnie ozdobione ściany uwieńczone attyką, zakrywającą częściowo dachy. Pierwszy dach od strony ulicy Korzennej zdobią na narożach iglice; ze środka wyrasta piękny barokowy hełm. Dwie smukłe ster-czyny po bokach przedniej ściany i ładna szczytnica na osi gmachu dopełniają całości.
We fryzie nad kamiennym portalem, podobnie jak na wielu znaczniejszych budowlach gdańskich, widnieje orzeł polski z herbem Zygmunta III Wazy na piersiach. Podobiznę Białego Orła spotkamy również we wnętrzu ratusza, na jednym z portali parteru.
Płaskorzeźba widoczna na prawo od wejścia przedstawia słynnego astronoma gdańskiego Jana Heweliusza, który odkryty przez siebie gwiazdozbiór nazwał „Tarczą Sobieskiego”, dedykując również temu królowi najważniejsze swe dzieło z zakresu astronomii. Domy Heweliusza mieściły się w pobliżu i były głośne niegdyś z powodu umieszczenia na ich dachach obserwatorium astronomicznego.
Ładne drewniane schody wiodą nas na piętro do obszernej sieni. Widać tu na suficie wiele alegorycznych obrazów nieznanych malarzy oraz na ścianie postacie kobiece pędzla Alfreda Boya, gdańskiego malarza z XVII wieku. Rzeźbione schody z postacią rycerza, wiodące na balkon, gdańskie szafy i liczne płaskorzeźby uzupełniają wyposażenie sieni, tu wyjątkowo umieszczonej na piętrze. •
Drzwiami naprzeciw schodów wchodzimy do wielkiej sali posiedzeń MRN. Urządzenie tej sali pochodzi z niedawnych czasów, główną więc uwagę należy zwrócić na cenne obrazy, pochodzące z Dworu Artusa i Ratusza Głównego Miasta. Najważniejsze z nich to:
„Grosz czynszowy” Antoniego Moliera z 1601 roku, z Długim Targiem jako tłem sceny biblijnej. Godne uwagi są stroje mieszczan gdańskich, ówczesny wygląd gmachów oraz zamykająca ulicę Długą od zachodu dawna gotycka brama obronna, na miejscu której stoi od początku XVII w. znana nam już Złota Brama.
„Oblężenie Malborka” (w 1460 r.), malarz Marcin Schoninck. Obraz wymalowany w 1536 roku ukazuje nam na tle fantastycznego krajobrazu XVI-wieczny wygląd fortecy malborskiej, obleganej przez wojska polskie i gdańskie, jak to wskazują herby na namiotach.
Portret Sobieskieg o, pochodzący z Kaplicy Królewskiej, pędzla wybitnego malarza gdańskiego Daniela Schultza z około 1677 roku.
„Jefta pozdrawia córk ę”, obraz Wawrzyńca Lauensteina z 1535 roku.
Na honorowym miejscu znajduje się cenny z uwagi na swą treść historyczną obraz Isaaka van dem Blocke z 1608 roku zatytułowany „Polska i Gdańs k”. Mieścił się on w słynnej z piękności „Czerwonej Sali” Ratusza Głównego Miasta. Uwidocznione na obrazie sceny świadczą niezbicie
0 nierozerwalności gospodarczej i politycznej Gdańska z Polską. Obraz ukazuje poza tym sylwetkę ówczesnego Gdańska, wygląd Dworu Artusa w 1608 roku, bogate stroje mieszczan
1 wiele innych interesujących szczegółów z XVII-wiecznego Gdańska.
Opuściwszy ratusz idziemy dalej w górę Raduni, płynącej w malowniczym zespole zabytkowych budowli i okazałych drzew. Przeszedłszy następny most oglądamy doskonale zachowany, renesansowy Dom Opatów, wzniesiony przez jednego z mieszczan gdańskich w 1617 roku i zakupiony następnie przez cystersów z Pelplina. Dom jest dziełem twórcy Bramy Wyżynnej, Wilhelma van dem Blocke. Wartościowymi dziełami sztuki są zdobiące szczytnice kamienne głowy oraz wytworny, na włoskich wzorach oparty portal z interesującym fryzem i wieńczącymi geniuszami w narożnikach łuku. Drugim wartościowym obiektem tego zakątka Starego Miasta jest najstarsza renesansowa fasada (1549 r.) z dawnego schroniska dziecięcego, wykorzystana w nowoczesnej budowli.