Na zachód widzimy na pierwszym planie Wielki Młyn, zbudowany przez Krzyżaków około połowy XIV wieku. W ujęciu dwu ramion Raduni, doprowadzonej tu sztucznym kanałem spod Pruszcza Gdańskiego, pracował młyn przez 6 wieków, aż do pożogi, jakiej uległ w 1945 r. Kanał Raduni zaliczyć można do rzędu największych osiągnięć technicznych średniowiecza w Gdańsku, a Wielki Młyn stanowił w owe czasy potężny zakład przemysłowy, którego urządzenia rozmieszczone na siedmiu piętrach były poruszane przez 9 kół wodnych.

Zarówno młyn, jak i nazwy ulic: Kowalska, Garncarska, Bednarska, Piekarzy itp. świadczą o przemysłowym i rzemieślniczym charakterze Starego Miasta, będącego dużym skupiskiem ludności polskiej.

Kościół św. Katarzyny, obok którego stoimy, był główmą świątynią tej części miasta i najstarszym, bo prawdopodobnie XII wiek pamiętającym gdańskim kościołem parafialnym. Gotycki jego kształt, częściowo tylko po pożarze zachowany, .powstał w XIV i XV wieku. Na obejrzenie zasługuje piękna, potrójna szczytnica po wschodniej stronie i uruchomiona przez karmelitów kaplica pod wieżą, z interesującym sklepieniem kryształowym i cennymi szczątkami XV-wiecznych fresków, przedstawiających scenę zabójstwa Stanisława Szczepanowskiego.

W ołtarzu wielki obraz wybitnego malarza gdańskiego A. Moliera „Ukrzyżowanie”. Jako tło obrazu umieścił artysta barwny widok Gdańska z XVII wieku. Odbudowa kościoła św. Katarzyny nastąpi w najbliższych latach.

Ratusz Staromiejski. Idąc od kościoła św. Katarzyny w górę Raduni po przejściu ok. 100 m osiągniemy most prowadzący na ul. Korzenną. Pierwszy po lewej stronie budynek jest dziełem Antoniego van Obbergena, który wzniósł go w latach 1587 —1595 na siedzibę władz Starego Miasta, posiadającego wówczas własny samorząd.

Obecnie w dużej sali Ratusza na piętrze odbywają się plenarne posiedzenia Miejskiej Rady Narodowej. Cały parter * zajęty jest przez filię Biblioteki Miejskiej w Gdańsku.

Ratusz Staromiejski w odróżnieniu od innych budowli Obbergena posiada dość skromnie ozdobione ściany uwieńczone attyką, zakrywającą częściowo dachy. Pierwszy dach od strony ulicy Korzennej zdobią na narożach iglice; ze środka wyrasta piękny barokowy hełm. Dwie smukłe ster-czyny po bokach przedniej ściany i ładna szczytnica na osi gmachu dopełniają całości.

We fryzie nad kamiennym portalem, podobnie jak na wielu znaczniejszych budowlach gdańskich, widnieje orzeł polski z herbem Zygmunta III Wazy na piersiach. Podobiznę Białego Orła spotkamy również we wnętrzu ratusza, na jednym z portali parteru.

Płaskorzeźba widoczna na prawo od wejścia przedstawia słynnego astronoma gdańskiego Jana Heweliusza, który odkryty przez siebie gwiazdozbiór nazwał „Tarczą Sobieskiego”, dedykując również temu królowi najważniejsze swe dzieło z zakresu astronomii. Domy Heweliusza mieściły się w pobliżu i były głośne niegdyś z powodu umieszczenia na ich dachach obserwatorium astronomicznego.

Ładne drewniane schody wiodą nas na piętro do obszernej sieni. Widać tu na suficie wiele alegorycznych obrazów nieznanych malarzy oraz na ścianie postacie kobiece pędzla Alfreda Boya, gdańskiego malarza z XVII wieku. Rzeźbione schody z postacią rycerza, wiodące na balkon, gdańskie szafy i liczne płaskorzeźby uzupełniają wyposażenie sieni, tu wyjątkowo umieszczonej na piętrze. •

Drzwiami naprzeciw schodów wchodzimy do wielkiej sali posiedzeń MRN. Urządzenie tej sali pochodzi z niedawnych czasów, główną więc uwagę należy zwrócić na cenne obrazy, pochodzące z Dworu Artusa i Ratusza Głównego Miasta. Najważniejsze z nich to:

„Grosz czynszowy” Antoniego Moliera z 1601 roku, z Długim Targiem jako tłem sceny biblijnej. Godne uwagi są stroje mieszczan gdańskich, ówczesny wygląd gmachów oraz zamykająca ulicę Długą od zachodu dawna gotycka brama obronna, na miejscu której stoi od początku XVII w. znana nam już Złota Brama.

„Oblężenie Malborka” (w 1460 r.), malarz Marcin Schoninck. Obraz wymalowany w 1536 roku ukazuje nam na tle fantastycznego krajobrazu XVI-wieczny wygląd fortecy malborskiej, obleganej przez wojska polskie i gdańskie, jak to wskazują herby na namiotach.
Portret Sobieskieg o, pochodzący z Kaplicy Królewskiej, pędzla wybitnego malarza gdańskiego Daniela Schultza z około 1677 roku.

„Jefta pozdrawia córk ę”, obraz Wawrzyńca Lauensteina z 1535 roku.

Na honorowym miejscu znajduje się cenny z uwagi na swą treść historyczną obraz Isaaka van dem Blocke z 1608 roku zatytułowany „Polska i Gdańs k”. Mieścił się on w słynnej z piękności „Czerwonej Sali” Ratusza Głównego Miasta. Uwidocznione na obrazie sceny świadczą niezbicie

0 nierozerwalności gospodarczej i politycznej Gdańska z Polską. Obraz ukazuje poza tym sylwetkę ówczesnego Gdańska, wygląd Dworu Artusa w 1608 roku, bogate stroje mieszczan

1 wiele innych interesujących szczegółów z XVII-wiecznego Gdańska.

Opuściwszy ratusz idziemy dalej w górę Raduni, płynącej w malowniczym zespole zabytkowych budowli i okazałych drzew. Przeszedłszy następny most oglądamy doskonale zachowany, renesansowy Dom Opatów, wzniesiony przez jednego z mieszczan gdańskich w 1617 roku i zakupiony następnie przez cystersów z Pelplina. Dom jest dziełem twórcy Bramy Wyżynnej, Wilhelma van dem Blocke. Wartościowymi dziełami sztuki są zdobiące szczytnice kamienne głowy oraz wytworny, na włoskich wzorach oparty portal z interesującym fryzem i wieńczącymi geniuszami w narożnikach łuku. Drugim wartościowym obiektem tego zakątka Starego Miasta jest najstarsza renesansowa fasada (1549 r.) z dawnego schroniska dziecięcego, wykorzystana w nowoczesnej budowli.

Podobne artykuły:

• Gdańsk — Bazylika ś w. Mikołaja
• Gdańsk — Dom Schlutera.
• Gdańsk — Zbrojownia
• Gdańsk — Kaplica Królewska.
• Gdańsk — Kościół N. M. Panny

POCHODZENIE KRAJOBRAZU.

Na zakreślonym wyżej obszarze krajobraz jest wynikiem działalności lodowca i wód roztopowych, czynnych później, w długim okresie polodowcowym.

Lodowiec posuwając się od północy przynosił ze sobą olbrzymią ilość zabranych z obszarów Skandynawii materiałów skalnych. W miarę ocieplania się klimatu lodowiec topniał, a ustępując pozostawiał potężne zwały żwirów, piasku i gliny, poprzetykanych dość gęsto odłamkami skał.

W ciągu wielu tysiącleci lodowiec powraca kilkakrotnie i pozostawia za każdym razem nowe warstwy skalnego gruzu. Teren Pojezierza był głównym miejscem postoju i wielokrotnych powrotów lodowca. Usypane u jego czoła potężne, bezładnie rozrzucone pasma pagórków i powyginanych wałów utworzyły urozmaicony krajobraz moreny czołowej.

Spływające szczelinami na dno masy lodowej wody żłobiły w podłożu głębokie kanały, które po ustąpieniu lodowca zmieniły się w wydłużone, głębokie jeziora noszące miano jezior rynnowych. Do tego typu zalicza się np. jeziora Raduńskie, Żarnowieckie, Ostrzyckie i bardzo ciekawe, przeszło 50 m głębokie jezioro Wdzydze, utworzone z dwu skrzyżowanych ze sobą rynien.

Dalej na północ występuje pas moreny dennej, który przedstawia się jako lekko pofalowana, miejscami pagórkowata wysoczyzną, dochodząca na znacznej przestrzeni do samego morza. Nadmorskie partie tej wysoczyzny, oddzielone od siebie dolinami, noszą nazwę k ę p. Moreny denne powstawały przy powolnym topnieniu mas lodowych i osadzaniu na ich dnie materiałów skalnych. Występujące tu liczne okrągłe jeziorka noszą nazwę oczek.

Znajdująca się na obszarze moreny dennej Pradolina Pomorska wyżłobiona została przez wody roztopowe, płynące na zachód w czasie ostatnich stadiów postoju lodowca na Pomorzu.

Utworzenie się pasa brzegowego wiąże się ściśle z historią Bałtyku, który przechodząc przez kilka faz rozwojowych zalewał niżej ukształtowane brzegi i wypełniał ujścia rzek, tworząc liczne zatoki. Te odcinane były z kolei od morza przez powstawanie mierzei z piasku niesionego w olbrzymich ilościach siłą prądu morskiego. Przykładem tego rodzaju działalności akumulacyjnej jest utworzenie jeziora Łebsko, a także uformowanie się mierzei Wiślanej i Helskiej. Na skutek niszczenia przez morze wysokich wybrzeży powstają urwiste ściany brzegowe, zwane klifem lub falezą.

Działalność erozyjna oraz procesy zwiewania i spłukiwania górnych warstw gleby w okresie polodowcowym doprowadziły do obniżenia wzniesień i zasypania dna jezior oraz podniesienia dna dolin. Liczne rzeki, wykorzystując doliny oraz rynny wyżłobione przez strumienie lodowcowe, wrzynają się głęboko w podłoże tworząc malownicze zagłębienia o wysokich, pokrytych zazwyczaj bujną roślinnością, miejscami nawet urwistych brzegach. Wyróżnia się wśród nich niezwykłym urokiem rzeczka R a d u n i a, przepływająca przez długi szereg jezior. Bystry jej bieg jest wykorzystywany od setek lat, na poruszanie młynów i tartaków.

Podobne artykuły:

• Podobne artykuły:

ok. 5 km

Szlak stanowi połączenie między szlakami głównymi: żółtym i czerwonym w pobliżu wsch. brzegu jez. Gardno. Jest to szlak mało uciążliwy, o charakterze spacerowym.

Szlak rozpoczyna się w Gardnie Wielkiej (PKS) przy przystani PTTK nad jez. Gardno. Po wyjściu z przystani skręcamy ul. Kościuszki w lewo, w kierunku centrum wsi. Po drodze mijamy kościół i plebanię z okazałym cisem na podwórzu. Dalej kierujemy się ul. Mickiewicza w dół drogi, następnie za szkołą podstawową skręcamy w lewo, w ul. Bałtycką prowadzącą w kierunku jez. Gardno. Za ostatnimi zabudowaniami skręcamy w prawo, na drogę pokrytą płytami betonowymi. Przy dawnej przystani rybackiej, po lewej stronie, z wód jez. Gardno wystaje potężny głaz narzutowy zwany „diabelskim kamieniem”, związany z legendą o budowie przez diabła kościoła w Rowach.

Bardzo dawno temu, późnym wieczorem, wracał rybak łodzią z Rowów do Gardny Wielkiej. Noc była ciemna i dął bardzo silny wiatr, co groziło rybakowi niebezpieczeństwem. Sytuację tę wykorzystał diabeł, proponując mu ratunek w zamian za podpisanie cyrografu na duszę. Rybak cyrograf podpisał własną krwią, postawił jednak warunek, aby diabeł na miejscu spotkania wybudował kościół z kamieni, przy czym budowę miał zakończyć zanim pierwszy kur zapieje. Płynąc spokojnie do chaty rybak cieszył się, że oszukał i wykiwał diabła, gdyż sądził, że czart nie wywiąże się ze swćgo zadania. Po powrocie do domu, zmęczony, szybko zasnął. Tuż po północy zbudził go straszny świst i hałas. Zerwawszy się z posłania, wybiegł na podwórze i zobaczył, jak u brzegu jeziora diabeł oparty prawą nogą na wielkim kamieniu dowodził zastępem swych piekielnych druhów, którzy przerzucali w kierunku jeziora belki i kamienie. Kościół był już na ukończeniu. Rybak — w obliczu niebezpieczeństwa — zapiał naśladując kura, budząc jednocześnie wszystkie koguty Wielkiej i Małej Gardny. Diabeł z wściekłości zburzył’kościół, po którym pozostało wiele kamieni na wyspie zwanej Kamienną. Na jednym z głazów pozostał również odcisk kopyta końskiego, głęboki na dwa cale (wiadomo powszechnie, że diabeł ma jedną stopę ludzką, a drugą zakończoną końskimi kopytem).

Idziemy dalej do granicy rezerwatu ścisłego „Gardnieńskie Lęgi” (patrz: rozdz. „Ochrona przyrody i krajobrazu”), którą wyznacza kanał prowadzący do jeziora. Samo jezioro jest mało widoczne z powodu niskiego położenia drogi i szuwarów przybrzeżnych.

Następnie podążamy drogą wysadzaną wierzbami, prowadzącą przez rozległe łąki i pastwiska. Droga stopniowo oddala się od jeziora. Przed nami zarysowuje się linia lasu. Idąc dalej docieramy do rzeki Łupawy (2,5 km) i przechodzimy przez drewniany most do przepompowni, której pompy przelewają wodę z niżej położonego kanału melioracyjnego do jez. Gardno.

Kierujemy się dalej na pn. do symbolicznej bramy Słowińskiego Parku Narodowego, usytuowanej na skraju lasu. Przechodzimy przez bramę i po przebyciu ok. 200 m docieramy do szlaku czerwonego (5 km). Można stąd dojść tym szlakiem na zach. do Rowów (ok. 7 km; PKS) lub na wsch. do Czołpina (ok. 8 km), skąd szlak czarny prowadzi do Smołdzińskiego Lasu (ok. 3 km; PKS).

Podobne artykuły:

• Słowiński Park Narodowy – szlak łacznikowy
• Słowiński Park Narodowy – Szlak łącznikowy
• Słowiński Park Narodowy – Szlak spacerowy
• Słowiński Park Narodowy – Szlak spacerowy
• Słowiński Park Narodowy – Szlak południowy

Pewien kowal ujrzał kiedyś na Jastrzębiej Górze trzy łabędzie. Kiedy je obserwował z ukrycia, zamieniły się w trzy piękne panny. Zrzuciły z siebie białe, pokryte piórami koszule i kąpały się w morzu. Kowalowi spodobała się najmłodsza z dziewcząt. Ukrył więc jej szatę, a gdy wyszły z wody, dwie starsze przeobraziły się znowu w łabędzie, zaś najmłodsza musiała pozostać w ludzkiej postaci. Zrozpaczona poszła z kowalem i została jego żoną. Po jakimś czasie urodził się im syn. Kiedy tylko trochę podrósł, żona kowala zaczęła szukać swojej dawnej szaty, a gdy ją znalazła, odleciała na północ, Wróciła po ośmiu latach, kiedy nie było kowala, by zobaczyć swoje dziecko. Chłopiec był już podrostkiem, więc kiedy wrócił ojciec, oznajmił mu, że wie już kim jest i gdzie mieszka j ego matka, dlatego też opuści jego dom. Jak powiedział, tak uczynił.

Podobne artykuły:

• Podobne artykuły:

Przed kilkoma laty, podczas wykonywania nowych pomiarów geodezyjnych okazało się, że fragment klifowego brzegu w Jastrzębiej Górze, na którym ustawiono obelisk nazywany

Podobne artykuły:

• Gleby w pomorskiem